10:47:45 - 22.01.2018

 


Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон

НИШОНАИ МО

734025, шањри Душанбе, кўчаи Бохтар 48

тел: 221-61-96,

факс:(÷992 37) 221-29-28

E-mail: constcourt.tj@mail.tj


Қарор аз рўи дархости шаҳрванд Одинаев Ёкубчон Додхудоевич

 

 

Ќ А Р О Р И
СУДИ КОНСТИТУТСИОНИИ
ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН

оид ба парванда аз рўи дархости шањрванд Одинаев Ёќубљон Додхудоевич «Дар бораи муайян намудани мутобиќати моддаи 29 Ќонуни Љумњурии Тољикистон аз 20 марти соли 2008 №373 «Дар бораи истењсолоти иљро» ба моддаи 12, ќисми сеюми моддаи 20, ќисмњои якум ва дуюми моддаи 32 ва ќисми дуюми моддаи 45 Конститутсияи (Сарќонуни) Љумњурии Тољикистон»

шањри Душанбе 17 феврали соли 2012

Суди конститутсионии Љумњурии Тољикистон дар њайати раисикунанда-Раиси Суди конститутсионї Мањмудов М.А., муовини Раис Назаров М., судя-котиб Каримов К.М., судяњо: Абдуллоев А.А., Абдуллоев Л.И. ва Гулзорова М.М.

бо иштироки котиби маљлиси судї Ботирова Г.,

тарафњо:

Одинаев Ё.Д. бо намояндаи ќонунияш Юнусов Х.Б. - тарафе, ки дар асоси дархости он мурофиаи судии конститутсионї оѓоз карда шудааст;

Гиёев С.Н.- намояндаи ваколатдори Маљлиси намояндагони Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон дар Суди конститутсионї, Илолов М.И.-намояндаи ваколатдори Маљлиси миллии Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон дар Суди конститутсионї ва Шоназаров С.А.- намояндаи ваколатдори Президенти Љумњурии Тољикистон дар Суди конститутсионї - намояндагони тарафе, ки конститутсионї будани ќонуни ќабул, љонибдорикарда ва ба имзорасонидаи онњо мавриди бањс ќарор дода шудааст;

даъватшудагон:

Ќодиров А.- муовини аввали Вазири адлияи Љумњурии Тољикистон;

Фатњудинов М.- муовини Раиси Суди Олии иќтисодии Љумњурии Тољикистон;

Гулматшоев Р.К. - муовини Прокурори генералии Љумњурии Тољикистон;

Оймањмадов М.- судяи Суди Олии Љумњурии Тољикистон;

Сабкалов К.В. - муовини Сардори КВД Роњи Оњани Тољикистон ва њуќуќшиноси њамин корхона Худоёров О.Ф.;

Одинаев Д.Д.- падари дархосткунанда Одинаев Ё.Д. шахси манфиатдор ба љонибдории дархост,

дар асоси моддаи 89 Конститутсияи (Сарќонуни) Љумњурии Тољикистон, моддањои 14 ва 37 Ќонуни конститутсионии Љумњурии Тољикистон «Дар бораи Суди конститутсионии Љумњурии Тољикистон» дар мурофиаи ошкорои судї парвандаро аз рўи дархости шањрванд Одинаев Ё.Д. «Дар бораи муайян намудани мутобиќати моддаи 29 Ќонуни Љумњурии Тољикистон аз 20 марти соли 2008 №373 «Дар бораи истењсолоти иљро» ба моддаи 12, ќисми сеюми моддаи 20, ќисмњои якум ва дуюми моддаи 32 ва ќисми дуюми моддаи 45 Конститутсияи (Сарќонуни) Љумњурии Тољикистон» баррасї намуда, гузориши муовини Раис Назаров М., баёноту хулосаи тарафњо, фикру андешаи даъватшудагонро шунида, маводи парванда ва дигар њуљљатњои воридшударо тањќиќ намуда,

м у а й я н к а р д:

Шањрванд Одинаев Ё.Д. бо дархост ба Суди конститутсионии Љумњурии Тољикистон мурољиат намуда, дар он нишон медињад, ки 28 январи соли 2009 иљрочиёни Суди ноњияи Њисор ба базаи истењсолии дар моликияти хусусии ў ќарор дошта, ки дар њудуди ноњияи Њисор воќеъ мебошад, њабс гузоштанд. Онњо санади њабси молу мулки ќарздор тартибдодаи худро ба њукми Суди ноњияи Шоњмансури шањри Душанбе аз 16 марти соли 2007, ки тибќи он ба зиммаи падари ў - Одинаев Д.Д. барќарор намудани зарари ба КВД Роњи Оњани Тољикистон ба маблаѓи 375735, 89 доллари ИМА расонидааш вогузор карда шудааст ва муќаррароти моддаи 29 Ќонуни Љумњурии Тољикистон аз 20 марти соли 2008 № 373 «Дар бораи истењсолоти иљро» асоснок намуданд, ки тибќи он:

«1. Дар њама њолатњое, ки нигаронидани ситониш ба молу мулки ќарздор ба пурра ќонеъ гардонидани талаботи ситонанда оварда нарасонидааст, ситониш метавонад ба молу мулке, ки ќарздор бо нияти расонидани зарар ба ќарздињандагон бегона кардааст, ба шарте ки шахси сеюм њангоми ба даст овардани чунин молу мулк оид ба нияти ќарздор медонист ва ё бояд медонист ё ин ки молу мулкро ройгон ё ин ки дидаю дониста бо нархи паст (камтар аз нархи бозорї дар њолати бегонакунї) ба даст овардааст, нигаронида шавад…

…5. Ба молу мулке, ки аз љониби ќарздор ба фоидаи њамсар, хешу табор ва ё хешу табори њамсари худ ба расмият дароварда шудааст ва ё бегона карда шудааст, нигаронидани ситониш мувофиќи тартиби муќаррарнамудаи моддаи мазкур амалї карда мешавад».

Тибќи ваљњњои иљрочиёни суд, падари ў- Одинаев Д. гўё бо маќсади дар оянда рањої ёфтан аз пардохти зарари ба Корхонаи воњиди давлатии Роњи оњан расонидааш, базаи истењсолиро ба писари калониаш Одинаев Х. бегона намуда, охирин бошад онро ба амакаш Донаёров Х. фурўхта бошад. 16 ноябри соли 2007 Донаёров Х. онро дар асоси шартномаи њадя, ки дар идораи нотариалии ноњияи Њисор тањти реестри №6 ШД-186 ба ќайд гирифта шудааст, ба ў њадя кардааст.

Одинаев Ё.Д. чунин мешуморад, ки иљрочиёни суд Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи истењсолоти иљро»-ро нисбат ба кирдорњое, ки падараш Одинаев Д. то ќабули Ќонуни зикршуда содир карда, барои онњо љазои љиноятї гирифтааст, татбиќ кардаанд. Ин амали онњо ба муќаррароти моддаи 101 Ќонун дар бораи истењсолоти иљро, ки тибќи он - ќонуни мазкур пас аз интишори расмї мавриди амал ќарор дода мешавад, мухолифат дорад.

Ба андешаи ў, татбиќи Ќонуни зикршуда нисбат ба њукми ба ќувваи конунї даромадаи Суди ноњияи Шоњмансур ба талаботи ќисми сеюми моддаи 20 Конститутсия, ки тибќи он:

«Ќонуне, ки бад аз содир шудани рафтори ѓайриќонунии шахс ќабул шудааст ва он љазои шахсро вазнин мекунад, ќувваи бозгашт надорад» ва муќаррароти ќисми дуюми моддаи 45 Конститутсия, ки «Ќонунњое, ки андози навро муќаррар мекунанд ва ё шароити андозсупорандагонро вазнин менамоянд, ќувваи бозгашт надоранд», низ мувофиќ нест.

Мурољиаткунанда, инчунин ќайд менамояд, ки судњои зикршуда дар рафти баррасии аризаи даъвогии ў талаботи моддаи 34-и Кодекси оилаи Љумњурии Тољикистон, яъне моликияти муштарак будани базаи истењсолї ва барои сохтмону тармими он зиёда аз 5 000 000 (панљ миллион) сомонї харљ кардани аъзои оилаи ўро низ ба эътибор нагирифтанд. Мурољиатњои ў дар хусуси аз њабс озод намудани моликияташ бо њалномаи Суди ноњияи Њисор аз 16 октябри соли 2009 ва ќарори марњилаи кассатсионии Коллегияи судї оид ба парвандањои граждании Суди Олии Љумњурии Тољикистон аз 9 декабри соли 2009 беќаноат мононда шуданд.

Њамин тариќ, судњо бо далелњои ба тахмину фарз ва гумон асосёфтаи санадњои судї, ки гуё Одинаев Д. базаи истењсолиро бо маќсади рањої ёфтан аз пардохти зарари расонидашуда ба номи шахсони наздикаш гузаронида бошад, њуќуќњои конститутсионии ўро ба моликият даѓалона вайрон намуданд. Ба соњибмулки бовиљдон будани ў нигоњ накарда, ўро барои кирдори падараш, ки ба онњо ягон алоќамандї надорад, љавобгар намуда, моликияташро бе асоси ќонунї аз ихтиёрдориаш бароварданд.

Аз ин рў, ў моддаи 29 Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи истењсолоти иљро»-ро, ки иљрочиёни Суди ноњияи Њисор нисбати молу мулки ў татбиќ намудаанд, ѓайриконститутсионї мењисобад.

Бинобар ин, ў аз Суди конститутсионии Љумњурии Тољикистон хоњиш менамояд, ки:

1. мутобиќати моддаи 29 Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи истењсолоти иљро»-ро ба моддаи 12, ќисми сеюми моддаи 20, ќисмњои якум ва дуюми моддаи 32 ва ќисми дуюми моддаи 45 Конститутсия муайян намояд;

2. мутобиќати татбиќи Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи истењсолоти иљро»-ро, ки баъд аз содир шудани кирдорњои љиноятии Одинаев Д. ва њукми Суди ноњияи Шоњмансур аз 16 марти соли 2007 ќабул шудааст, ба ќисми сеюми моддаи 20 ва ќисми дуюми моддаи 45 Конститутсия, ки суд ба онњо ќувваи бозгашт додааст, муайян намуда, љињати барќарор намудани маблаѓњои аз тарафи аъзои оилаи ў барои базаи истењсолї харољот гардида, дастурњои зарурї дињад;

3. бо назардошти њолатњои зикршуда, њукми суди ноњияи Шоњмансур њамчун санади судие, ки худсарона њолати айбдоршавандаро вазнин кардааст, бе хулосаи дахлдори маќомоти тафтишоти пешакї ва тасдиќи фикри айбдоркунї ќабул шуда, барои ќаноатбахш гардидани даъвои Корхонаи воњиди давлатии Роњи оњан оид ба рўёнидани маблаѓи 375735,89 доллари ИМА асос шудааст, бекор карда шавад.

Суди конститутсионии Љумњурии Тољикистон дархости мазкурро њамаљониба омўхта ќайд менамояд, ки таъмини иљрои њатмї ва сариваќтии санадњои судї унсури муњимтарини самаранокї ва бебозгашт будани љазо буда, омили рафънопазири адолати иљтимої ба шумор меравад. Хусусияти ин амал дар он ифода меёбад, ки он танњо аз љониби судњои босалоњият ва дар асоси ќарорњои ќонунї баровардаи онњо раво дониста шуда, инъикоси мавќеъ ва наќши њокимияти судї арзёбї мегардад.

Аз тарафи дигар, њифзи њуќуќњои поймолшудаи инсон ва шањр- вандро бе барќарор кардани онњо, ки тартиб ва шароити ба њолати аввала баргардонидани онњоро судњо дар асоси санадњои меъёрии њуќуќї ба амал мебароранд, тасаввур кардан ѓайриимкон аст.

Вобаста ба ин, моддаи 2 Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи истењсолоти иљро» пешбинї менамояд, ки ќонунгузории Љумњурии Тољикистон дар бораи истењсолоти иљро ба Конститутсия асос ёфта, аз Ќонуни зикршуда, дигар санадњои меъёрии њуќуќї ва санадњои њуќуќии байналмилалие, ки Тољикистон онњоро эътироф намудааст, иборат мебошад.

Моддаи 8 Эъломияи умумии њуќуќи башар аз 10 декабри соли 1948 муќаррар намудааст, ки «Њар як инсон дар сурати поймол гардидани њуќуќњои асосии ў, ки бо Конститутсия ё ќонун пешбинї шудаанд, барои барќарорсозии пурраи онњо аз тарафи судњои босалоњияти миллї њаќ дорад».

Конститутсияи Љумњурии Тољикистон низ њуќукњои конститутсионии инсон ва шањрвандро кафолат дода, љињати таъмини њифз ва барќарорсозии онњо низ бетафовут нест ва чуноне, ки моддаи 21 Конститутсия муќаррар намудааст: «Њуќуќи љабрдидаро ќонун њифз мекунад. Давлат њифзи судї ва љуброни зарарро барои љабрдида кафолат медињад». Яъне њуќуќњои вайроншудаи шахсро бе иљрои санадњои судї барќарор намудан мумкин нест ва љазо низ дар сурати татбиќ нашуданаш ба маќсади нињоиї дар пешаш гузошташуда нарасида, моњияти иљтимоии худро гум мекунад.

Дар Љумњурии Тољикистон љињати иљрои санадњои судї Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи истењсолоти иљро» мавриди амал ќарор дорад, ки тибќи он вазифањои истењсолоти иљро - иљрои њатмї ва сариваќтии маљбурии санадњои судї оид ба бањсњои гражданї ва иќтисодї, њукм ва ќарорњои вобаста ба парвандањои љиноятї дар ќисми даъвои гражданї, ситонидани љарима ва мусодираи молу мулк,.. арзёбї мегардад ва он мувофиќи ќонунгузорие, ки дар ваќти иљро амал мекунад, анљом дода мешавад.

Моддаи 29 Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи истењсолоти иљро», ки муайян намудани мутобиќати он ба моддањои дар боло зикршудаи Конститутсия мавриди бањси мурољиаткунанда гардидааст, тартиби нигаронидани ситонишро ба молу мулк, аз љумла нигаронидани ситониш ба молу мулки ба шахси сеюм ё ба фоидаи хешовандони наздик бегона кардаи ќарздорро муќаррар менамояд.

Ин тартиби дар моддаи зикршуда муќаррарнамудаи ќонунгузорро мањдуд бањо додан мумкин нест, зеро чунин амал метавонад боиси нофањмии моњият ва татбиќи нодурусти он гардад. Он бањои њуќуќии маљмўи доданро ба њодисањои бегона кардани молу мулк бо нияти расонидани зарар ба ќарздињандагон, молу мулкро ройгон ё ки дидаю дониста бо нархи пасттар аз нархи бозорї бегона кардан, бегона кардани молу мулк ба фоидаи хешовандони наздикро таќозо дорад.

Санљиши масъала муайян намуд, ки таъсиррасонї ба моликияти шахс дар њолати пешбининамудаи моддаи зикршуда аз як ќатор асосњои мушаххаси муносибатњи њуќуќї, аз љумла аз тарафи шахс содир гаштани кирдори зидди њуќуќї, ки боиси ба субъекти дигари њуќуќ расонидани зарар гардидааст ва аз љониби суди салоњиятнок ва санади судии дар асоси ќонун ќабулшуда дахолат кардан ба моликият вобастагии ногусастанї дорад.

Бинобар ин, иљрои санади судї дар як ваќт-ин ба таври маљбурї мањдуд кардани моликияти шахси воќеї ва њуќуќї мањсуб ёфта, њамзамон он ба таъмини њуќуќи поймолшудаи конститутсионии шахси дигар ба моликият нигаронида шудааст. Муњим он аст, ки таъсиррасонї ба моликият ба дараљаи кирдори содирнамудаи субъекти њуќуќ, ки суд муайян намудааст, бояд баробар ва мувофиќ бошад.

Муќаррароти моддаи 29 Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи истењсолоти иљро» натиљаи иљрои меъёрњои моддие мебошад, ки тибќи онњо ба амалњои ѓайриќонунии шахсони воќеию њуќуќї аз љониби суд бањои њуќуќї дода шудааст.

Бо ин назардошт, Суди конститутсионї моддаи зикршударо ба моддаи 12, ќисми сеюми моддаи 20, ќисмњои якум ва дуюми моддаи 32 ва ќисми дуюми моддаи 45 Конститутсия мутобиќ њисоб менамояд.

Нисбати масъалаи дигари дар дархост гузоштаи мурољиаткунанда, яъне оид ба муайян намудани асоснокї ва дурустии татбиќи Ќонуни Љумњурии Тољикистон «Дар бораи истењсолоти иљро» ба муќаррароти ќисми сеюми моддаи 20 ва ќисми дуюми моддаи 45 Конститутсия, ки гўё иљрочиёни суд зимни иљрои санадњои судї онро нисбати кирдор ва санадњои судии то давраи ќабули он содиршуда татбиќ намудаанд, бояд тазаккур дод, ки татбиќи Ќонуни зикршуда ба муќаррароти моддањои номбаршудаи Конститутсия алоќамандии мантиќї надорад.

Дар моддаи 20 Конститутсия сухан дар бораи кирдори ѓайри- ќонунии шахс ва нисбати он татбиќ намудани ќонуни дар ваќти содир шавии он амалкунанда рафта, моддаи 45 Конститутсия бошад масъалањои андоз ва ќувваи бозгашт надоштани ќонунеро, ки андози навро муќаррар мекунанд ва ё шароити андозсупорандагонро вазнин менамоянд, мавриди танзим ќарор медињад. Кирдори љиноятии Одинев Д. ва аз љониби ў ба дигар субъекти њуќуќ расонидани зарари моддиро ќонунњои моддї муайян ва банду баст карда, љазо ва аз љониби ў барќарор гаштани зарари расонидашударо суд тавассути ќарори худ муайян менамояд. Аз тарафи дигар, Одинаев Д. на андоз, ки он тибќи ќонунгузорї ба буљети давлатї дода мешавад, балки зарари расонидаи худро ба фоидаи даъвогари гражданї барќарор менамояд. Вазифаи Ќонун дар бораи истењсолоти иљро - ин на бањо додан ба дараљаи њуќуќвайронкунии шахс, балки муайян намудани тартиби иљрои санади ќабулнамудаи судї мебошад.

Бинобар ин, Суди конститутсионї чунин мешуморад, ки масъалаи гузошташуда мавзўи муќоиса ва муайян намудани номутобиќатї ба моддаи 20 ва 45 Конститутсия буда наметавонад.

Њамин тариќ, моддаи 29 Ќонуни Љумњурии Тољикистон аз 20 марти соли 2008 №373 «Дар бораи истењсолоти иљро» ба моддаи 12, ќисми сеюми моддаи 20, ќисмњои якум ва дуюми моддаи 32 ва ќисми дуюми моддаи 45 Конститутсияи (Сарќонуни) Љумњурии Тољикистон» мутобиќ мебошад.

Њамзамон, ваљњои дигари Одинаев Ё.Д. дар хусуси аз љониби иљрочиёни суд ба эътибор нагирифтани талаботи моддаи 34-и Кодекси оилаи Љумњурии Тољикистон, яъне моликияти муштарак будани базаи истењсолї ва дигар њуќуќвайронкунињои нисбати ў љойдошта, тибќи муќаррароти моддаи 47 Ќонуни конститутсионии Љумњурии Тољикистон «Дар бораи Суди конститутсионии Љумњурии Тољикистон» тавассути пешнињод ба маълумот ва баррасии маќомоти дахлдори давлатї ирсол карда мешаванд.

Дар асоси гуфтањои боло, мувофиќи моддаи 89 Конститутсияи (Сарќонуни) Љумњурии Тољикистон, моддањои 14, 36, 37, 46,47, 48, 50 ва 54 Ќонуни конститутсионии Љумњурии Тољикистон «Дар бораи Суди конститутсионии Љумњурии Тољикистон», Суди конститутсионии Љумњурии Тољикистон

ќарор кард:

1. Моддаи 29 Ќонуни Љумњурии Тољикистон аз 20 марти соли 2008 №373 «Дар бораи истењсолоти иљро» ба моддаи 12, ќисми сеюми моддаи 20, ќисмњои якум ва дуюми моддаи 32 ва ќисми дуюми моддаи 45 Конститутсияи (Сарќонуни) Љумњурии Тољикистон» мутобиќ мебошад.

2. Ќарор ќатъї буда, аз рўи он шикоят овардан мумкин нест ва аз ваќти ќабулаш ќувваи ќонунї пайдо мекунад.

3. Ќарори мазкур дар Ахбори Маљлиси Олии Љумњурии Тољи­кистон, рўзномањои «Љумњурият», «Садои Мардум», «Народная газета» ва Ахбори Суди конститутсионии Љумњурии Тољикистон нашр карда шавад.

Раиси

Суди конститутсионии

Љумњурии Тољикистон М. Мањмудов

Судя-котиби

Суди конститутсионии

Љумурии Тољикистон К. Каримов

 

 

quot;serif